Thành Phố Ðại Học Cambridge

 Lm. John Minh Hòan

Lịch sử của các thành phố thường gắn liền với những dòng sông. Như Oxford có thể là gồm hai chữ ox (bò đực)  +  ford (bến đò) = bến, bãi sông nơi chuyên chở trâu bò qua lại. Vậy có thể tạm ví Oxford ngày xưa là một dạng như Bến Nghé ở vùng Sài gòn của Việt Nam ta. Còn Cambridge cũng thế. Cam là tên dòng sông thơ mộng, hiền hòa chảy quanh một vùng đất có một cây cầu (bridge) bắc qua. Thế là Cambridge trở thành một tên gọi đi vào lịch sử của thành phố đại học nổi tiếng thế giới ngày nay. 

Là một trong những thành phố cổ với những tàn tích của thời La Mã, chứng tỏ Cambridge ngày xưa đã có một tầm quan trong chiến lược đặc biệt. Ðã thế, điều may mắn đã đến với Cambridge vào khoảng thế kỷ XII. Lúc đó, do có tranh chấp trong trường Ðại Học Oxford, một số sinh viên và giáo sư đã tìm về vùng đất thanh bình Cambridge tá túc để tiếp tục sự nghiệp bút nghiên. Khoảng năm 1201, Cambridge đã nhận được chiếu chỉ của Hoàng Gia để chính thức thiết lập một thể chế chính quyền địa phương. Rồi theo tục lệ thời xa xưa, do chữ university xuất phát từ chữ universe = hoàn vũ, nên một trường muốn được gọi là university thì phải được Ðức Giáo Hoàng chấp nhận. Vào năm 1318, trường Cambridge đã được chính thức mang danh hiệu là University, được quyền cấp bằng tiến sĩ, và các giáo sư Cambridge được phép giảng dạy khắp trong thế giới Công Giáo thời bấy giờ. (Lưu ý là Oxford chưa bao giờ được tặng danh hiệu này của Giáo Hội Công Giáo). Từ đó, các sinh viên dưới sự giảng huấn của một nhóm giáo sư (college = nhóm, đoàn) bắt đầu phát triển. Cứ thế đến nay Ðại Học Cambridge đã có được 31 colleges, trong đó có ba colleges dành riêng cho nữ giới. 

Tưởng cũng nên nhắc qua hệ thống tổ chức của ba trường đại học Luân Ðôn, Oxford, và Cambridge. Khác với những trường đại học sau này, ba trường đại học Luân Ðôn, Oxford, và Cambridge được tạo nên bởi những colleges - một hình thái của một trường độc lập. Tuy nhiên, sinh viên không nhất thiết học ở những colleges, mà do những phân khoa chuyên môn của đại học phụ trách chung. Do đó trong những colleges lớn như Trinity, King, Queen ... chẳng hạn, thì có đủ sinh viên của những chuyên khoa toán, lý, hóa, điện tử, văn chương, nghệ thuật, v.v... Những sinh viên này học theo chuyên ngành của mình ở những phân khoa khác nhau do trường đại học tổ chức, nhưng lại ăn, ở, sinh hoạt theo hệ thống của các colleges tổ chức. Càng ngày những phân khoa càng chuyên biệt và lớn mạnh nên một số các colleges chỉ đóng vai trò của một trường bảo trợ tinh thần, còn phần vật chất thì tương tự như một dạng cư xá sinh viên vậy. Tuy thế, vì vốn tính bảo cổ, thích truyền thống, nên đôi khi các sinh viên tốt nghiệp rất thích làm vẻ vang cho college của mình. Ðối với thế giới thì chỉ cần biết là người đó tốt nghiệp ở Cambridge là oai lắm rồi, nhưng trong giới sinh viên với nhau thì người nào thuộc college có tiếng hơn thì dường như vẫn có giá hơn. 

Trở lại với dòng sông Cam hiền hòa thơ mộng ta thấy rằng dòng sông này cũng góp phần không nhỏ làm cho thành phố đại học Cambridge nổi tiếng. Thời xa xưa dòng sông này có tên là Granta, và ngày nay một phần phía nam dòng sông này vẫn còn mang tên ấy. Tuy nhỏ, nhưng sông Cam đã là một trong những thủy lộ huyết mạch của vương quốc cổ East Anglia (Ðông Anh), và quân đội La Mã cũng đã một thời thiết lập những căn cứ quân sự kiểm soát sự giao thông trên dòng sông này. Khi Ðại Học Cambridge ra đời, dòng sông Cam trở nên một trong những khu giải trí tuyệt vời cho các sinh viên sau những ngày giờ miệt mài đèn sách. Họ ra đây hóng mát, đi dạo dọc theo bờ sông, câu cá, làm thơ, và nhất là tập đua thuyền. Hàng năm các đội thuyền của Cambridge và Oxford tham gia những cuộc tranh tài hào hứng. Không hiểu do sinh viên Cambridge chèo giỏi, hay nước sông Cam ngọt ngào, mà đội thuyền Cambridge chỉ thỉnh thoảng mới nhường cho Oxford gỡ thể diện ! 

Ðến thăm Cambridge, vào tận nơi những phòng học, nhà ở của sinh viên, du khách sẽ vô cùng ngạc nhiên. Ai cũng nghĩ rằng một trường đại học nổi tiếng với những nhà khoa học lỗi lạc như Isaac Newton, Charles Darwin, v.v.... và đã sinh ra đại học Harvard lừng danh của Hoa Kỳ, mà lại đơn sơ đến vậy. Trong 15 colleges đầu tiên của Cambridge thì rất nhiều các hành lang, phòng ốc đều còn giữ nguyên nét ban đầu trước thời Cải Cách. Những xà gỗ, khung cửa ... oằn đi theo thời gian, và thậm chí còn ghi lại những nét khắc của những sinh viên của hàng mấy trăm năm về trước. 

Nói đến Cambridge mà không đề cập đến lịch sử tôn giáo thì quả là một điều thiếu sót lớn. Như bất kỳ một trường đại học cổ kính nào khác, Ðại Học Cambridge thời xưa là một phần của Giáo Hội Công Giáo Anh Quốc. Các giám mục, linh mục, tu sĩ nam nữ dòng Biển Ðức, Augustine, Ða Minh, Phan Sinh ... cũng như triều, là những nhân vật cột trụ của đại học này. Trong số này có Ðức Cha John Fisher là một tên tuổi bất diệt. Ngài từ miền bắc Anh Quốc đến Cambridge, và được nhận vào đại học từ năm 14 tuổi. Năm 22 tuổi, ngài tốt nghiệp tiến sĩ và được giữ lại giảng dạy. Nhà trường phải xin Ðức Giáo Hoàng chuẩn cho ngài chịu chức linh mục sớm để có thể chính thức đứng vào hàng ngũ của ban giảng huấn.  Chỉ ít lâu sau ngài được bầu làm hiệu trưởng của toàn trường Ðại Học Cambridge. Mãn nhiệm kỳ thứ nhất, ngài lại được bầu làm hiệu trưởng nhiệm kỳ thứ hai. Dường như thấy không ai có thể thay thế được ngài, và có lẽ cũng sợ mất ngài vì lúc ấy ngài đã được tấn phong làm Giám Mục địa phận Rochester ở phía nam, nhà trường đã quyết định chọn ngài làm Hiệu Trưởng vĩnh viễn. Dưới thời ngài làm hiệu trưởng, Ðại Học Cambridge đã vươn lên hàng uy tín của Ấu Châu. Những nhân vật có tiếng của thế giới thời bấy giờ như nhà nhân bản học Eramus đã từng đến lưu trú và giảng dạy tại Cambridge. Thế nhưng một cơn mây đen vô tình đã ập xuống Cambridge vào những năm cuối của thế kỷ XVI. Hùa theo ý đồ của vua Henry VIII muốn đổi vợ, một nhóm sinh viên theo phái Thệ Phản đang bành trướng ở Ấu Châu thời bấy giờ do Thomas Cranmer đứng đầu đã làm quân sư quạt mo cho vua cách bỏ vợ. Nghe bùi tai, vua Henry VIII đã luồn lách cho Thomas Cranmer được làm Tổng Giám Mục Canterbury. Quyền thế trong tay, Thomas Cranmer ngang nhiên cho phép vua Henry VIII rẫy vợ liên tiếp 6 lần trong vòng 13 năm trời. Trong đó có hai bà bị chém đầu, bốn bà chết rũ tù. Chưa hết chuyện đời tư thì đến chuyện đời công, theo sự vấn kế của Thomas Cranmer, vua Henry VIII đã tách lìa khỏi Giáo Hội Công Giáo để làm Giáo Chủ Tối Cao của Anh Giáo. Tất nhiên, con kỳ đà cản mũi chính trong ý đồ này là người thầy năm xưa của mình, Ðức Cha John Fisher, mà Thomas Cranmer cần loại bỏ. Kết quả là vị hiệu trưởng vĩnh viễn cuối cùng của Ðại Học Công Giáo Cambridge, người vừa được phong tước hiệu nhưng chưa kịp đội mũ Hồng Y, đã anh dũng tiến ra pháp trường chịu tử đạo. Trong suốt thời bách hại, không kể những thiệt hại về vật chất và tinh thần không gì bù đắp được do cuộc triệt phá các tu viện của vua Henry VIII, có ít nhất 30 vị tử đạo của Anh Quốc đã từng lưu trú hay xuất thân từ Ðại Học Cambridge được nâng lên hàng hiển thánh. Vì thế, khi thánh đường Công Giáo đầu tiên được xây lại tại thành phố này, Cha Xứ tiên khởi của giáo xứ Công Giáo tại Cambridge đã xin cung hiến thánh đường với tước hiệu Ðức Mẹ & Các Thánh Tử Ðạo Anh Quốc. 

Ngày nay, Cambridge đã phát triển là một thành phố đại học hàng đầu của thế giới. Với dân số chưa tới 100 ngàn, trong số đó có khoảng 10 ngàn người Công Giáo trong ba giáo xứ, nhưng Cambridge đi dễ khó về. Cựu Thủ Tướng thời danh Margaret Thatcher, dù xuất thân từ Oxford, đã theo gương tiền nhân về đầu quân ủng hộ Cambridge. Mới đây, nhà tỷ phú Bill Gates của Hoa Kỳ đã đến Cambridge để dự tính xây dựng một thung lũng điện toán thứ hai trên thế giới tại thành phố xinh đẹp này. Hàng năm, với trên chục ngàn sinh viên, Ðại Học Cambridge cho ra lò hàng ngàn nhân tài tung ra khắp nơi ở Anh Quốc và trên thế giới, và cấp chứng chỉ ngoại ngữ cũng như các môn học khác cho khoảng một triệu thí sinh. Ban Tu Thư Cambridge, một trong những nhà xuất bản kỳ cựu nhất thế giới, cũng cho ra thị trường thế giới hàng ngàn đầu sách có giá trị. Thư viện Ðại Học Cambridge, tất nhiên, là một trong những thư viện đứng đầu thế giới không những trong giới đại học và cả các quốc gia nữa. 

Xin cũng đừng nghĩ rằng những người dân và sinh viên ở Cambridge là những con mọt sách. Hàng năm, đặc biệt vào mùa hè, Cambridge đón chào những đoàn du khách từ khắp năm châu bốn biển về Cambridge để du lịch và tìm hiểu thêm về đời sống ở Anh Quốc. Không những có dịp ngắm cảnh, dạo phố, sắm hàng, mà khi bước đi trên những đường đá gồ ghề dọc theo những bờ tường cổ kính, du khách sẽ có cảm tưởng đang đi theo những dấu chân của các nhân tài kiệt xuất đã làm thay đổi bộ mặt thế giới cũng như xoay chuyển lịch sử Anh Quốc. Trên dòng sông Cam tấp nập những du khách khoan thai chống thuyền (punting), lặng lẽ ngắm nhìn những colleges cổ kính dọc theo bờ sông. Ngoài ra với rất nhiều công viên và một vườn bách thảo rộng trên 40 mẫu tây ngay giữa lòng thành phố, du khách sẽ cùng với người dân Cambridge hiền hòa, hiếu khách thưởng lãm hương hoa bốn mùa và trút bỏ những lo âu, vất vả hay phiền muộn trong cuộc sống. Nếu muốn thăm thêm các vùng phụ cận, du khách chỉ cần vài phút lái xe là có thể đến nhà thờ chánh tòa Anh Giáo Ely cổ kính, hay đến khu Chợ Mới (Newmarket) để xem những trận đua ngựa hào hứng. Vậy hãy đến mà xem ! Nếu cần biết thêm chi tiết, xin mời quý vị dạo qua những trang có liên quan đến Cambridge sau đây: 

* Du lịch Cambridge: www.e-cambridge.co.uk

* Trường Ðại Học Cambridge: www.cam.ac.uk 

* Tấm hình liên quan tới Cambridge bên trên (1) là Nhà Nguyện King College (2) Thánh John Fisher và (3) Nhà Thờ Công giáo xứ Đức Mẹ và CácThánh Tử Đạo ở Cambridge.